SHKRIMI NGA EPOKA E SKĖNDERBEUT

 

Nga Jahja Dranēolli, Fakulteti Filozofik, Prishtinė

Mėrgimtarėt arbėr (shqiptarė) nga Epoka Skėnderbejane nė dhe tė huaj kanė lėnė gjurmė tė pashlyeshme pėr ta pėrkujtuar Atdheun e pushtuar!
Nga vargu shumė i gjatė i gjurmėve tė pashlyeshme arbėrore (shqiptare) nė dhe tė huaj, tė cilat mbajnė vulėn e Epokės Skėnderbejane, nė postimin e mėposhtėm, do ta kisha veēuar rrasėn e varrit (njė pllakė mermeri) nga vitit 1531, dedikim ky i Pietro Bembos (poet i madh venedikas i Rilindjes evropiane) kushtuar Leonik Nikollė Tomeut, e cila sot e gjithė ditėn ruhet nė Kishėn e Shėn Franēeskut nė Padova, nė qendėr tė qytetit. Pėrballė kishės nė fjalė ėshtė gjendur edhe shtėpia e burrit dituror arbėr (In la contrada de S. Francesco in casa de M. Leonico Tomeo).
Pėrmbajtja e rrasės sė varrit ruan pak rreshta nė njė gjuhė elegante latine qė vetėm Pietro Bembo ka ditur nė mėnyrė tė mrekullueshme tė pėrmbledhė tėrė aktivitetin, ndershmėrinė dhe thjeshtėsinė e jetės sė mendimtarit Leonik Tomeo. E si pėrfundim tė pėrshkrimit tė tillė mbi rrasėn e varrit, Bemboja dėshirojė posaēėrisht tė shėnohen vargje nė gjuhėn greke, tė shkruar derisa ishte gjallė vetė Leonik Tomeu.
Kush ishste Tomeo Leonik Nikollė (1456 1531)?! Mėsohet se i ati i tij ka lindur nė Arbėri (“Nicolaus Tomaeus Epirota patre Venetiis genitus, aetatem a primis unguiculis omnem egit Patavii, quamobrem, prout occasio tulit, Epirotam se, Venetum, Patavnium, ex gente, ex natali solo, ex domicilio jactat”). Ėshtė shpėrngulur nga Atdheu nė kohėn e sulmeve osmane dhe ėshtė vendosur nė Venedik (shek. XV). Vitet e fėmijėrisė sė bashku mė vėllezėrit e tij i kaloi nė lagunat venedikase dhe nė Padova. Sė pari kishte studiuar greqishten nė Padova, pastaj nė Firence e Milano. Dy letra tė shkruara me gjuhė greke dėshmojnė se Tomeu bashkė mė vėllanė Bartolomeun (“orator e poeta”), vepruan nė Romė e Firencė gjatė viteve 14851488. Tomeu, i kishte mbaruar studimet nė Universitetin e Padovės (1485), ku edhe u laurua pėr “in artibus” (“filozofi e mjekėsi”). Shumė studiues mendojnė me tė drejtė se origjina e familjes sė Tomeut ėshtė nga zona bregdetare e Arbėrisė, respektivisht nga Durrėsi ose Shkodra. M. E. Cosenza, mbiemrin e Tomeut e shpjegon sipas malit tė njohur Tomor (Tomarus), qė ėshtė pėrmendur nė Epir (Epirus). Leonik, ndėrkaq ėshtė anagrama jo e plotė e emrit NicolņNikollė. Nė Venedik, siē duket Tomeu kishte edhe familjen.

Burimi: Rrasė varri kushtuar Leonik Nikollė Toemut nė Chiesa di San Francesco Grande di Padova. Foto e realizuar nga unė nė vitin 1987.
Sent from my iPhone